Srpsko-crnogorski dokumentarni film „Planina“ („To Hold a Mountain“) osvojio je Veliku nagradu žirija za najbolji međunarodni dokumentarni film (World Cinema Grand Jury Prize) na Sundance Film Festival 2026, jednom od najprestižnijih svetskih festivala nezavisnog filma.
Film potpisuju scenaristi, reditelji i producenti Biljana Tutorov i Petar Glomazić, a priznanje na Sundanceu predstavlja istorijski uspeh za regionalnu kinematografiju.
U obrazloženju žirija, koji su činili Toni Kamau, Bao Nguyen i Kirsten Schaffer, navedeno je:
„Ovaj vizuelno i emotivno zadivljujući film preneo nas je na zabačeni planinski vrh i u najintimnije trenutke jedne porodice koja se bori da zaštiti ne samo svoju zemlju, već i svoj način života. Najistinitiji primer moći filma da lično učini političkim.“
Film je premijerno prikazan u okviru prestižne selekcije World Cinema Documentary Competition, gde je dočekan gromoglasnim aplauzom i ovacijama publike.
Autorski tim o nagradi: „Ljubav kao politička snaga“
Rediteljka i producentkinja Biljana Tutorov izjavila je:
„Presrećna sam što je ova sedmogodišnja avantura krunisana tako velikom nagradom. Posebno mi je drago da su programeri, publika i žiri prepoznali da ljubav može biti moćno političko sredstvo.“
Reditelj Petar Glomazić istakao je:
„Selekcija našeg filma u World Cinema Documentary Competition već je sama po sebi bila ogromno postignuće, o nagradi nijesmo ni razmišljali. Posebno sam ponosan što se ovim filmom Crna Gora predstavila svijetu kroz žene. One su oduvek bile istinski heroji našeg društva i ovu nagradu posvećujemo njima.“
Emotivne reakcije protagonistkinja
Glavne junakinje filma, Mileva Gara Jovanović i Nada Stanišić, prisustvovale su premijeri na Sundanceu.
Mileva Gara Jovanović poručila je:
„Presretna sam što smo Sinjajevinu donijeli u Ameriku. Gledati svoj život sažet u dva sata i vidjeti da ga ljudi sa drugog kontinenta razumiju – to mogu samo umjetnici.“
Nada Stanišić dodala je:
„Ovo je jedno veliko, novo iskustvo. Srećna sam što ljudi dobro reaguju na film – to je na mene ostavilo veliki utisak.“
Na udaljenim visovima Sinjajevina, najvećem pašnjačkom području na Balkanu, majka i ćerka brane svoju planinu i nomadsku stočarsku tradiciju od formiranja vojnog poligona NATO-a.
U septembru 2019. godine na Sinjajevini je održana prva međunarodna vojna vežba, bez prethodnih konsultacija sa lokalnim stočarskim zajednicama koje vekovima koriste ove pašnjake.
Gara (59), majka šestoro dece i predvodnica lokalne zajednice, zajedno sa najmlađom ćerkom Nadom (13) vodi dve paralelne borbe:
-
ekološku, za očuvanje prirode i tradicionalnog načina života
-
ličnu, suočavajući se sa patrijarhatom i nasiljem nad ženama
Film je sniman tokom sedam godina (2018–2025) na lokaciji katuna Okrugljak i šireg područja planine Sinjajevine na severu Crne Gore.
Međunarodna produkcija i podrška
Producentkinja filma je Biljana Tutorov, dok su koproducenti Petar Glomazić, Quentin Laurent i Rok Biček. Film je realizovan uz podršku Filmski centar Srbije, Filmski centar Crne Gore, CNC France – Cinéma du Monde, Slovenačkog filmskog centra, Hrvatskog audiovizualnog centra, RTV Slovenije, Saveta Evrope i EURIMAGES-a, kao i brojnih međunarodnih fondova.
Istorijski uspeh regionalnog dokumentarnog filma
Nagrada na Sundance Festivalu 2026 potvrđuje rastuću snagu srpsko-crnogorske dokumentarne scene i pokazuje da lokalne priče – kada su ispričane autentično i hrabro – imaju univerzalnu snagu i globalni odjek.
Film „Planina“ ne govori samo o jednoj planini, već o pravu na dom, dostojanstvu i ljubavi koja postaje čin otpora.